🟣 Rozpoczęliśmy nabór do szkoły letniej „Pamięć i Prawo”.
To intensywny, tygodniowy program, który łączy wykłady, warsztaty i pracę na realnych przypadkach: 🔹dowiesz się jak prawo międzynarodowe jest wykorzystywane w praktyce 🔹zrozumiesz, jak pamięć historyczna kształtuje politykę 🔹nauczysz się łączyć fakty, narracje i decyzje polityczne 🔹rozwiniesz argumentację opartą na źródłach
🎓 Do udziału zapraszamy studentów, doktorantów, młodych badaczy, analityków, dziennikarzy oraz osoby zaangażowane w życie publiczne z krajów Europy. 👉 Przewiń karuzelę i sprawdź, czy „Pamięć i Prawo” jest dla Ciebie. 📍 Pojezierze Mazurskie 📅 23–28 sierpnia 2026 🌍 Szkoła w języku angielskim 👥 Szkoła dla osób w wieku 18-35
💻 Kiedy myślimy o cyfrowym autorytaryzmie, zwykle widzimy technologie XXI wieku: monitoring, media społecznościowe, algorytmy, blokady internetu czy inwigilację online. Łatwo uznać, że to zjawisko narodziło się razem z epoką cyfrową.
Historia Białorusi pokazuje jednak coś znacznie bardziej niepokojącego. Cyfrowy autorytaryzm nie zawsze oznacza stworzenie zupełnie nowego modelu władzy. Czasem jest po prostu kolejnym etapem znacznie starszej historii.
Powojenna odbudowa Białorusi stała się częścią sowieckiego projektu modernizacyjnego, w którym technologia nie była neutralnym narzędziem postępu, lecz elementem politycznego porządku. W 1961 roku cybernetykę uznano w Związku Sowieckim za jedną z nauk kluczowych dla budowy komunizmu, a komputery propaganda nazywała wręcz „maszynami komunizmu”. To nie była wyłącznie ideologia. W Mińsku rozwijano przemysł elektroniczny i strategiczne zaplecze technologiczne, którego część przetrwała do dziś. Dlatego internet na Białorusi nie pojawił się w politycznej próżni. Wszedł w system, który od dekad rozumiał, że kontrola nad komunikacją oznacza kontrolę nad społeczeństwem.
🛜 Ale to tylko część tej historii. Bo przez moment internet rzeczywiście dawał przestrzeń względnej wolności – dla niezależnych mediów, alternatywnego obiegu informacji i politycznej mobilizacji. A potem ten sam system nauczył się wykorzystywać nowe narzędzia do własnych celów.
Jak wyglądała ta transformacja? Jak internet z przestrzeni oporu stał się narzędziem kontroli?
📖 O tym przeczytasz na naszym blogu Europa mniej znana.
✍🏼 A w tym tygodniu pisze dla nas Tacciana Astrouska z Harvard Ukrainian Research Institute (HURI).
Czy język może być narzędziem dominacji?
Przez lata imperialna narracja przekonywała, że rosyjskiego nie trzeba nikomu narzucać – wystarczy, że stanie się językiem „niezbędnym”, językiem awansu, kultury, komunikacji i nowoczesności.
W eseju „Słowem jak mieczem. O języku radzieckiego imperium” w naszej książce „Niewinny content i inne pułapki. Ukraińskie eseje o tożsamości”, ukraińska pisarka i tłumaczka Jewhenija Kuzniecowa pokazuje, że imperium nie zawsze działa poprzez bezpośredni przymus. Czasem skuteczniejszym narzędziem okazuje się przekonanie, że własny język, własna kultura czy własny sposób opowiadania o świecie są mniej użyteczne, mniej nowoczesne, mniej potrzebne.
To właśnie dlatego pytanie o język jest w gruncie rzeczy pytaniem o tożsamość.
Bo wraz z językiem nie traci się wyłącznie słów. Traci się także sposób myślenia, pamięć, odniesienia kulturowe i możliwość opowiadania o sobie własnym głosem.
📘 „Niewinny content i inne pułapki” to zbiór współczesnych ukraińskich esejów o pamięci, kulturze, języku i tożsamości – o Ukrainie, która odzyskuje własną narrację poza uproszczeniami i imperialnymi schematami.
🎤 O książce porozmawiamy podczas spotkań premierowych:
📍 Kraków, 21 maja, godz. 18:00
Międzynarodowe Centrum Kultury @mckkrakow
📍 Warszawa, 23 maja, godz. 17:00
Ukraiński Dom @ukrainskidom
📖 Książka jest dostępna w przedsprzedaży w promocyjnej cenie 20% taniej, a podczas wydarzeń będzie można kupić ją również na miejscu.
W debacie publicznej oczekujemy prostych odpowiedzi: czy dane wydarzenie było ludobójstwem, kto ponosi odpowiedzialność, gdzie przebiega granica między pamięcią a polityką. Tymczasem prawo międzynarodowe jest znacznie bardziej złożone.
Same definicje nie wystarczają. Potrzebne są źródła, kontekst historyczny, analiza pamięci zbiorowej i interpretacja konkretnych przypadków. Dlatego – jak podkreśla prof. Ireneusz Kamiński, jeden z wykładowców naszej szkoły letniej – prawnicy potrzebują historyków.
Podczas szkoły letniej „Pamięć i Prawo” rozmawiamy o tym, jak prawo wpływa na sposób opisywania przeszłości i dlaczego język używany wobec historii ma realne konsekwencje społeczne i polityczne.
Jeśli chcesz lepiej rozumieć współczesne spory o pamięć, historię i odpowiedzialność – dołącz do nas. Rekrutacja do szkoły letniej „Pamięć i Prawo” trwa do 26 maja (przedłużamy nabór!).
📍 Pojezierze Mazurskie
�📅 23–28 sierpnia 2026�
🌍 Szkoła w języku angielskim�
👥 Szkoła dla osób w wieku 18-35
To, co wydaje nam się oczywiste w opowieści o Ukrainie, bywa tylko fragmentem większej historii – uproszczeniem, przyzwyczajeniem albo spojrzeniem odziedziczonym po cudzych narracjach.
📘 „Niewinny content i inne pułapki. Ukraińskie eseje o tożsamości” to zbiór tekstów współczesnych ukraińskich autorek i autorów, którzy opowiadają o swoim kraju z własnej perspektywy – przez pamięć, kulturę, język, literaturę i doświadczenie teraźniejszości.
To książka o tym:
👉 jak język może nieść ślady imperium,
👉 dlaczego pamięć i dziedzictwo kulturowe stają się polem walki,
👉 jak kultura działa w czasie wojny,
👉 i skąd biorą się nasze wyobrażenia o Ukrainie.
📍 Spotkajmy się też podczas premierowych rozmów wokół książki:
Kraków
🗓 21 maja, czwartek, 18:00
📍 Międzynarodowe Centrum Kultury
Warszawa
🗓 23 maja, sobota, 17:00
📍 Ukraiński Dom
📖 Książka jest dostępna w przedsprzedaży w promocyjnej cenie na mieroszewski.pl/shop
📜 Za nami pierwszy Polsko-Ukraiński Kongres Historyczny — największe spotkanie historyków z Polski i Ukrainy poświęcone wspólnej refleksji nad historią relacji obu narodów.
W wydarzeniu wzięło udział ponad 100 badaczy reprezentujących różne ośrodki akademickie oraz tradycje historiograficzne. Kongres był przestrzenią rozmowy o interpretacji przeszłości, metodologii badań historycznych oraz znaczeniu historii dla współczesnych relacji między społeczeństwami Europy Środkowo-Wschodniej.
💬 Wysłuchajcie, co o znaczeniu Kongresu mówią jego uczestnicy, współorganizatorzy oraz członkowie Komitetu Organizacyjnego: prof. Ihor Cependa, dr Łukasz Kamiński, prof. Grzegorz Motyka, prof. Andrzej Nowak, prof. Oleksij Sokyrko, prof. Natalia Starczenko.
Organizatorami Polsko-Ukraińskiego Kongresu Historycznego byli Centrum Mieroszewskiego i @uinp.gov.ua Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej. Wydarzenie odbyło się w Zamku w Baranowie Sandomierskim.
🎬 Transmisję wszystkich sesji Kongresu można obejrzeć na YouTubie 🔗 bit.ly/Polsko-Ukrainski-Kongres-Historyczny
Wczoraj zakończyła się dziesięcioletnia kadencja Ernesta Wyciszkiewicza jako dyrektora Centrum Mieroszewskiego, a zarazem jego piętnastoletnia współpraca z naszą instytucją.
Dziękujemy za lata zaangażowania, zaufanie i wkład w rozwój Centrum. Minione lata to ważny etap w historii naszej instytucji – czas rozwoju, budowania zespołu i wzmacniania pozycji Centrum w Polsce i za granicą. Dziękujemy także za tworzenie środowiska pracy opartego na zaufaniu, otwartości na inicjatywy pracownicze i wysokich standardach współpracy.
Funkcję dyrektora Centrum Mieroszewskiego obejmuje Łukasz Adamski, dotychczasowy wicedyrektor instytucji.
fot. Marek Gorczyński
🗓️ 9 maja w Rosji często przedstawia się jako dzień pamięci o zakończeniu II wojny światowej, ale w putinowskiej Rosji to coś znacznie więcej – jedno z kluczowych narzędzi politycznych państwa.
Mit „Wielkiego Zwycięstwa” przestał być jedynie wspomnieniem historycznym. Stał się opowieścią, przez którą tłumaczy się współczesność. Mechanizm jest prosty: skoro Związek Sowiecki pokonał nazizm, a Rosja przedstawia siebie jako jego spadkobierczynię, to każdą kolejną wojnę można pokazać jako dalszy ciąg tej samej walki. Właśnie dlatego propaganda Kremla tak chętnie sięga po język „denazyfikacji”.
To element szerszej narracji, w której Rosja jest oblężoną twierdzą, wróg nieustannie stoi u jej bram, a wojna nie wynika z decyzji politycznych Kremla, lecz z rzekomej historycznej konieczności.
To nie tylko polityka historyczna, ale sposób budowania zbiorowej tożsamości wokół wojny i zwycięstwa. Co ważne, ten kult nie jest odwieczną rosyjską tradycją – w obecnej formie został politycznie rozbudowany w czasach ZSRS, a za Putina osiągnął bezprecedensową skalę.
🚨 Dziś pełni też bardzo praktyczną funkcję: oswaja społeczeństwo z kosztami wojny – fiarami, mobilizacją i codziennymi wyrzeczeniami. Jeśli wojna przedstawiana jest jako kolejny etap historycznej misji, łatwiej oczekiwać od obywateli poświęcenia i akceptacji dla kolejnych kosztów.
Dlatego 9 maja w Rosji nie jest wyłącznie świętem pamięci, ale narzędziem kształtowania emocji, lojalności i sposobu postrzegania rzeczywistości.
💬„Porozumieć się, to znaczy wypracować pewien pogląd, który byłby do przyjęcia zarówno dla Ukraińców, jak i dla Polaków. Taki pogląd na dane zagadnienie mogą wypracować tylko Polacy i Ukraińcy we wspólnym wysiłku.” — Juliusz Mieroszewski, List z Wyspy (1952).
Trwający Kongres jest próbą wzmocnienia dialogu historycznego między Polską a Ukrainą — opartego na pracy badawczej, analizie źródeł i gotowości do zrozumienia różnych perspektyw. Wierzymy, że tylko w ten sposób można budować bardziej świadome relacje między naszymi narodami.
Nie ma trudnych tematów, których nie można podjąć — są tylko takie, które wymagają większej odpowiedzialności, wiedzy i gotowości do rozmowy.
🎬 Wysłuchajcie, co o Kongresie mówią dr Łukasz Adamski i dr Oleksandr Ałfiorow.
Historia nie jest wyłącznie przedmiotem badań archiwalnych. Wpływa na język polityki, relacje między narodami i sposób rozumienia współczesnych wyzwań.
Dlatego rozmowa o pamięci historycznej wymaga nie tylko wiedzy, ale również odpowiedzialności, precyzji i gotowości do konfrontacji różnych perspektyw👥
🏛️ Polsko-Ukraiński Kongres Historyczny tworzy przestrzeń dla takiej właśnie debaty – spokojnej, rzeczowej i opartej na badaniach. Nie po to, by upraszczać historię lub narzucać jedną interpretację, lecz by lepiej rozumieć źródła różnic oraz mechanizmy kształtujące pamięć historyczną w obu narodach.
💬 „Rozmowa o przeszłości pozostaje bowiem również rozmową o przyszłości relacji polsko-ukraińskich” – mówi dr Ernest Wyciszkiewicz, dyrektor Centrum Mieroszewskiego.
Kongres organizujemy wspólnie z Ukraińskim Instytutem Pamięci Narodowej @uinp.gov.ua
🎬 Transmisję obrad śledźcie na naszym kanale na YouTubie @mieroszewskiPL
🇵🇱Historia to fundament, bez którego nie zbudujemy trwałych projektów na przyszłość🇺🇦
Właśnie otworzyliśmy w Baranowie Sandomierskim Polsko-Ukraiński Kongres Historyczny. To ponad 100 badaczy z całego świata i trzy dni merytorycznej debaty o tym, co nas łączy i co wymaga rzetelnego zbadania. Bez porządnych badań historycznych nie będzie bowiem wielu wspólnych biznesów i współczesnych projektów.
Cieszę się, że „Mały Wawel” na Podkarpaciu gości dziś najwybitniejszych historyków wszystkich pokoleń.
Budujemy przyszłość na prawdzie.
#BaranówSandomierski #Podkarpacie #Historia #Polska #Ukraina
Rosja wykorzystuje prawo międzynarodowe jako narzędzie wpływu. Tworzy formalne ramy zgodności, jednocześnie ograniczając suwerenność innych państw. Inwazja na Ukrainę była eskalacją tej strategii, a nie jej zerwaniem.
➡️ Problemem jest asymetria: Zachód traktuje prawo jako normę, Rosja jako narzędzie wpływu.�
➡️ Same deklaracje nie wystarczą – konieczne są realne mechanizmy egzekwowania (polityczne, ekonomiczne, militarne).
Jeśli normy nie są egzekwowane, stają się językiem, który można dowolnie reinterpretować.
🎥 Wysłuchaj, co o „rosyjskim” podejściu do prawa międzynarodowego mówi Katarzyna Wolczuk.
